Ostatnio było o transporcie wojewódzkim, dzisiaj będzie o miejskim, a konkretniej skupię się na bezpłatnej komunikacji w Żorach. Opiszę zalety i wady tego rozwiązania. Już kiedyś artykuły o podobnej tematyce pojawiały się na stronie, ale teraz po wyjeździe elektryków, widać, że nie wystarczy mieć nowy tabor i bezbiletową komunikację, żeby było dobrze. BKM Żory
Krótka historia
Bezpłatna komunikacja w Żorach powstała w 2014 r. Wtedy to na liniach jeździły fabrycznie nowe Kapeny. Szybko się jednak okazało, że są one za małe. W związku z tym, prywatni przewoźnicy (m. in. V-Bus i A21) zaczęli wypuszczać na linie różnego rodzaju wynalazki (np. Mercedesy Citaro, Mazy 203, oraz Neoplana, czy Sora). Do 2023 roku Żory współorganizowały tą komunikację wraz z MZK Jastrzębie. Związek był odpowiedzialny za wybór przewoźnika, a miasto robiło całą resztę (np. przygotowywanie rozkładów, wywieszanie rozkładów na przystankach itp.). Przez dobre kilka lat w urzędzie nie było nikogo, kto by się tym tematem mógł w pełni zająć. Rozkłady były generowane w programie, który opierał się na arkuszach excelowych, co powodowało wiele niejasności.
26 lutego 2022 r. A21 postanowiło zawiesić działalność w Żorach, w związku z czym z godziny na godzinę trzeba było zorganizować zastępczą komunikację. Wyjechało wszystko, co miało koła. Na początku autobusy Transgóru z Rybnika, a potem wozy Kłosoka, nawet bez przeglądu. Zmiana przewoźnika nie rozwiązała wielu problemów, które to nawarstwiały się latami (czego powodem było między innymi przymykanie oka przez MZK i jakikolwiek brak działań ze strony UM).
Nie pamiętam z czego to wyniknęło, ale właśnie w połowie 2023 roku MZK przejęło całość organizacji transportu włącznie z przygotowaniem rozkładów. Miasto planowało również zakup 11 autobusów zeroemisyjnych we współpracy ze związkiem, nawet Kłosok testował autobusy elektryczne właśnie na liniach 01-08.
Latem 2024 roku uruchomiono linię ZL. Powstała ona na prośbę żorskiego MOSiR-u, w ilości trzech kursów dowożących na basen. Kursy tej linii jadą na całej długości po trasie linii 05. Co najgorsze godziny kursowania zostały tak ułożone, że jadą dwa autobusy jeden za drugim. Linia nawet w czasie gdy miasto było w MZK, organizowana była przez samorząd, a nie związek, co było nielegalne. ZL kursuje tylko w dni pogodne. Tylko nikt nigdy nie napisał co to znaczy.
Z początkiem 2025r. miasto opuścił związek i samemu przejęło organizację transportu.
Stan przed autobusami elektrycznymi
W przetargach ogłaszanych przez miasto (w sumie MZK też ogłosiło jeden taki przetarg), wymagane były autobusy z normą emisji Euro 5 z 2013 r. i nowsze. Mimo to cały czas jeździł Solaris z 2007 i 2009 r. Często wyjeżdżały też autobusy z innych miast z kartkami zamiast wyświetlaczy. Wiele z autobusów pojawiających się na liniach było w słabym stanie. Pojawiły się też zmiany na plus. W pewnym momencie rozpoczęto próby rozwiązania problemu przepełnionych kursów 05, poprzez bisowanie kursu. Pojawiły się też dodatkowe kursy i zmiany, które pozytywnie wpłynęły na rozkład jazdy. Część linii została wydłużona. Niestety ilość wariantów na liniach nadal jest i była zatrważająca (nawet dwadzieścia na linii 06 i dwadzieścia jeden na 05). Ostatnim dniem funkcjonowania autobusów spalinowych była sobota (27 czerwca). Mimo okropnego upału chyba w żadnym autobusie nie działała klimatyzacja. Na linii pojawiły się wszystkie największe graty włącznie ze starymi Solarisami. BKM Żory
Skutki bezbiletowej komunikacji
Zasadniczym skutkiem bezbiletowej komunikacji są oszczędności w portfelach pasażerów. Zawsze to 100, czy 200 zł zostaje w miesięcznym budżecie, oczywiście jeśli ktoś nie korzysta tylko z BKM-u. Brak opłat powoduje wzrost liczby pasażerów. To jest zarówno plus i minus. Z jednej strony autobusy mają wozić jak najwięcej ludzi i to powinno cieszyć. Z drugiej strony co raz częściej ludzie jeżdżą autobusami, nawet nie wiedząc dokąd jadą i gdzie chcą wysiąść. Pomijam oczywiście osoby w kryzysie bezdomności, bądź inne osoby, które nie pachną zbyt ładnie. Kolejny problem, to to, że ludzie jak mają coś za darmo to tego nie szanują. Zdarzają się ludzie, którzy nie potrafią się zachować, młodzież pali e-papierosy. W autobusach zdarzają się bójki. Spotkałem się z opiniami, że żeby posprzątać autobus który kursuje na BKM-ie trzeba poświęcić sporo więcej czasu, niż w przypadku autobusów z biletowanej komunikacji. Oczywiście w innych miastach występują te wszystkie problemy, lecz jest ich dużo mniej, bo człowieka bez bileru można zostawić na przystanku.
Kolejny problem, to brak kontrolerów. Obecność kontrolerów nie wpływa tylko na pasażerów. Kontrolerzy wyłapują sytuacje, które nie powinny mieć miejsca. Kontrolują także kierowców i autobusy. W razie potrzeby mogą wykonywać ogrom innych zadań, np. wywieszać rozkłady na przystankach. Obecnie to wszystko musi robić urzędnik, który i tak ma milion innych rzeczy do zrobienia. BKM Żory
Autobusy elektryczne
W sobotę 27 czerwca odbyła się prezentacja nowych Solarisów Urbino 12 electric. W autobusu zostały wyposażone chyba we wszystko co się dało. Dla pasażerów dostępne jest 35 miejsc siedzących. Układ drzwi to 2-2-2, przy czym środkowe i ostatnie drzwi są odskokowo przesuwne. Wewnątrz trasa prezentowana jest na białej etl-ce i ekranie LCD na kabinie kierowcy. Nowością są przyciski STOP zabezpieczone przed przypadkowym naciśnięciem. przycisku STOP. Osoby poruszająca się na wózku może skorzystać z interkomu, który pozwoli na rozmowę z kierowcą. Poręcze w okolicach drzwi nie są gładkie, co ułatwia orientację np. przez osoby niewidome.
W niedzielę 28 czerwca zielone autobusy pojawiły się na linii. W części z nich nie działa klimatyzacja. Zdarza się również, że ekran LCD jest czarny. Co więcej, w jednym ze sterowników godzina była przesunięta o dwie minuty w stosunku do czasu realnego, co spowodowało, że kierowca tak na prawdę jechał 2 minuty przed czasem. Kierująca słusznie zauważył, że dla niego wyznacznikiem jest sterownik, a nie zegarek w telefonie. Jednak, pytani co z osobami, które zostały na przystanku, bo jak one przyszły, to autobusu nie było.
Oprócz powyższego, w poniedziałek kierowca na ZL postanowił nie podjechać na przystanek początkowy, przez co kilkadziesiąt osób musiało czekać około 50 minut w burzy na 05. Na linii 07 autobus miał na wyświetlaczu Centrum Przesiadkowe, a jechał tylko na Jasną. Zdarzyło się, że na przystanek podjechał autobus z 01 na wyświetlaczach, co zmyliło pasażera, bo był to przejazd techniczny, lub inna linia. To spowodowało, że nie zdążył na tą właściwą.
Żory zdecydowały się w sumie na zakup około 25 elektryków. Jest to bardzo dużo, jak na takie miasto. W związku z tym miasto próbuje przekonać sąsiednie gminy, tak, aby istniejące linie (np. 308) były obsługiwane właśnie przez BKM Żory.
Rozkłady na przystankach
Żory nigdy nie laminowały rozkładów na przystankach, co powoduje, że one mokną i się niszczą. W wielu miejscach rozkłady są pogniecione, co powoduje, że nie widać części godzin odjazdów. W momencie wieszania nowych rozkładów zapomina się o ściąganiu starych. Zdarzają się przystanki, gdzie od kilku miesięcy nie ma rozkładu. Mimo, wielu moich próśb i zgłoszeń, nic w tej kwestii się nie zmienia. BKM Żory
Podsumowanie
Zapytacie, gdzie tu polityka? Po pierwsze, polityka to załatwianie spraw ludzi. Więc z automatu te wszystkie problemy łapią się pod to zagadnienie. Po drugie, to politycy podjęli decyzję o opuszczeniu MZK. Nawet z rozmów podczas prezentacji wynika, że zarówno radni, jak i prezydent nie są świadomi skali problemu. Każdy myśli, że skoro jest za darmo i są nowe autobusy, to wystarczy, żeby było dobrze, a tak nie jest. Celowo nie piszę tu o możliwych scenariuszach naprawy tej sytuacji, gdyż ten temat pojawi się w najbliższym czasie w kolejnych wpisach.
Strona BKM Żory: link